Biuro Stołecznego Konserwatora Zabytków

Biuro Stołecznego Konserwatora Zabytków

Zamoyskiego 43 - modernistyczna brama z bulajem

opublikowano: Środa, Lipiec 15, 2020 - 09:21, mlan

Budynek przy ul. Jana Zamoyskiego 43, wybudowany w latach 1936-1937 według projektu Leonarda Kario, to kamienica o cechach typowych dla modernizmu. Zachowało się w niej wiele oryginalnych elementów, w tym drewniana brama wejściowa, która teraz przejdzie remont.

fot. Bulaj w środkowym skrzydle bramy kamienicy przy ul. Zamoyskiego 43. Fot. BSKZ

Brama z bulajem, gorseciki i lastryko
Elewację frontową budynku, poprowadzoną po łuku, zgodnie z przebiegiem ulicy na tym odcinku, pokrywa tynk szlachetny z drobinkami miki oraz lastrykowy cokół, obecnie otynkowany. Ściany przejazdu bramnego zostały opracowane w szlachetnym tynku kamieniarskim, a jego posadzka wykonana z żółtych ceramicznych płytek z rowkami tzw. ryflowaniem. W głównej klatce schodowej zachowały się jasne lastrykowe schody, biało-czarne ceramiczne „gorseciki” na podestach oraz metalowa balustrada wraz z drewnianym pochwytem. Zaskoczenie mogą budzić dwa żeliwne odboje przed wejściem do przejazdu bramnego, których forma jest obca stylistyce modernistycznej.

 

Do wnętrza kamienicy prowadzi drewniana, oryginalna 3-skrzydłowa brama, z okrągłym okienkiem tzw. bulajem w środkowym skrzydle, bardzo charakterystycznym dla stylistyki modernizmu. Dwa boczne skrzydła bramy mają podłużne przeszklenia. Jednak we wszystkich częściach, w miejscach na nie przeznaczonych, brakuje szyb. W nadświetlu, o ciekawym rysunku profili, znajduje się prawdopodobnie oryginalne szkło zbrojone, często stosowane w architekturze modernistycznej. 

 

Projektant budynku, architekt Leonard Kario urodzony w 1900 r., uczestnik wojny polsko-bolszewickiej, w 1925 r. ukończył Wydział Architektury Politechniki Warszawskiej.  Prowadził przedsiębiorstwo budowlane, a w latach 30. opatentował pustaki stropowe typu „Ursus”, które były ulepszoną wersją stropu Ackermana. Uczestniczył w kampanii wrześniowej, zbiegł z niewoli i powrócił do Warszawy. Aresztowany przez Niemców, został osadzony na Pawiaku i rozstrzelany w 1942 r.

 

W jakim kolorze ma być brama?
Stan techniczny wrót wejściowych jest zły. Zakład Gospodarowania Nieruchomościami w Dzielnicy Praga-Południe planuje ich remont i w związku z tym oraz faktem, że kamienica jest ujęta w gminnej ewidencji zabytków, wystąpił do Biura Stołecznego Konserwatora Zabytków o wytyczne.

 

Odpowiadając na wniosek biuro wskazało na konieczność przeprowadzenia konserwatorskiego remontu bramy. Prace powinny dotyczyć dokładnego oczyszczenia z wtórnych warstw farby, wzmocnienia strukturalnego drewna, impregnacji wraz z dezynsekcją i dezynfekcją, zapobiegającą rozwojowi owadów i drobnoustrojów. Zniszczone połączenia stolarskie i uszkodzenia mechaniczne, powinny zostać naprawione, ubytki drewna uzupełnione specjalistyczną szpachlą stolarską oraz drewnianymi wstawkami.

 

Stołeczni konserwatorzy zasugerowali zastosowanie w przeszkleniach szkła zbrojonego, a także zabezpieczenie dolnych partii bramy przed zamakaniem i zniszczeniem. Wskazali również na konieczność oczyszczenia i zabezpieczenia okuć przed korozją odpowiednim preparatem i farbą antykorozyjną do metalu, dobór klamki odpowiedniej do stylistyki budynku, a także demontaż pozostałości po wtórnej gablocie reklamowej, znajdującej się w świetle bramy po prawej stronie.

 

Pomimo dużego zniszczenia warstwy wykończeniowej bramy, na przesłoniętym gablotą fragmencie stolarki można dostrzec najpewniej oryginalną farbę, którą brama była pomalowana w chwili powstania.
W związku z tym, Biuro Stołecznego Konserwatora Zabytków podjęło się zlecenia badań stratygraficznych, aby określić przedwojenną, oryginalną kolorystykę i technologię wykonania wierzchniej warstwy wykończeniowej.