Biuro Stołecznego Konserwatora Zabytków

Biuro Stołecznego Konserwatora Zabytków

Zakończenie konserwacji malowideł w Res Sacra Miser

opublikowano: Czwartek, Grudzień 31, 2020 - 09:45, mlan

W grudniu 2020 r. zakończył się kolejny etap prac konserwatorskich i restauratorskich w kościele Niepokalanego Poczęcia NMP przy Krakowskim Przedmieściu 62. Prace były prowadzone od 2016 r. przy wsparciu finansowym m.st. Warszawy.


Kościół Niepokalanego Poczęcia NMP powstał w 1664 roku w dawnej sali jadalnej pałacu Adama Kazanowskiego. Pałac wzniesiony w 1 poł. XVII wieku przekazano w 1663 r. zakonowi karmelitanek bosych, które urządziły w nim kościół klasztorny. Następnie w 1818 r. gmach przeszedł w ręce Warszawskiego Towarzystwa Dobroczynności (WTD). Świątynia znana jest także pod nazwą - kaplica Res Sacra Miser. Jako jeden z niewielu warszawskich kościołów przetrwał wojnę bez większych zniszczeń. Świątynia jest obiektem o wyjątkowej wartości artystycznej i historycznej.

Konserwacja ołtarzy bocznych

W trakcie ostatniego etapu prac zakończono konserwację dwóch iluzjonistycznych ołtarzy bocznych namalowanych w technice al fresco (sposób malowania ściennego na wilgotnym tynku). Malowidła powstały w 1 połowie XVIII wieku na dłuższych ścianach kościoła. Dekoracje te są czwartą chronologiczną warstwą w tym zabytkowym wnętrzu.

Od końca XVIII wieku pozostawały ukryte pod późniejszymi nawarstwieniami. W trakcie odsłaniania polichromii konserwatorzy liczyli się z tym, że nie wszystkie późniejsze warstwy będzie można usunąć ze względu na ich dużą wartość historyczną i artystyczną. Malowidła pozostają więc częściowo zasłonięte przez żeliwną balustradę i ambonę z początku XIX wieku. Przykrywają je też namalowane wprost na tynku obrazy z 2 poł. XIX wieku przedstawiające sceny maryjne.

Te ostatnie, wykonane techniką olejną, poddano w ubiegłych latach pełnej konserwacji i restauracji. Wspomniane nawarstwienia wiążą się z kolejnym rozdziałem historii budynku, kiedy to przekazany został Warszawskiemu Towarzystwu Dobroczynności, a karmelitański kościółek stał się kaplicą WDT.

Scalenie kolorystyczne i retusze

W takiej sytuacji, a także ze względu na stopień zniszczenia barokowych malowideł, konserwatorzy zdecydowali się na delikatne scalenie kolorystyczne, ograniczając do minimum retusze i rekonstrukcje. Celem było uczytelnienie malowidła, co uniemożliwiały wcześniej liczne przetarcia i ubytki warstwy malarskiej. Dzięki temu oryginał pozostał tym czy faktycznie jest – reliktem dawnego malarskiego wystroju kościoła karmelitanek.

Relikty sali jadalnej pałacu Kazanowskiego

W tym roku zakończono też badania architektoniczne całego północnego skrzydła budynku. Ich wyniki pozwoliły właściwie zinterpretować  liczne, odsłonięte w trakcie prac  konserwatorskich relikty pochodzące z różnych faz powstawania kościoła. Wybrano najciekawsze zachowane fragmenty, warte wyeksponowania w formie świadków w ramach przyszłej, końcowej aranżacji wnętrza. Najstarsze z nich to fragmenty muru sprzed budowy pałacu Adama Kazanowskiego oraz pozostałości wspaniałej sali jadalnej samego pałacu.

Prace przy barokowych freskach wpisują się w kompleksowy projekt mający na celu przywrócenie wnętrzu kościoła zabytkowej i artystycznej wartości, jak też wyeksponowanie najciekawszych zachowanych reliktów, będących materialnym świadectwem jego bogatej historii.

Na prace przeprowadzone w  2020 r. została przyznana dotacja m.st. Warszawy w wysokości 87 tys. zł.

W 2021 r. planowana jest konserwacja ambony, częściowo przesłaniającej malowidła na północnej ścianie kościoła oraz żeliwnych balustrad galerii, które zatraciły szlachetność detalu pod wieloma warstwami przemalowań.

Prace konserwatorskie w kaplicy Res Sacra Miser trwają od wielu lat. Pisaliśmy o nich w 2013 r. informując o pierwszym i drugim etapie rekonstrukcji malowideł. Trzeci etap opisaliśmy w 2017 r.