Biuro Stołecznego Konserwatora Zabytków

Biuro Stołecznego Konserwatora Zabytków

Rzeźba pelikana oraz jego sgraffitowe tło po pracach konserwatorskich

opublikowano: Piątek, Maj 8, 2020 - 13:05, jchmurska

W 2019 r. przy udziale dotacji m.st. Warszawy przeprowadzono prace konserwatorskie elewacji kamienicy pod Pelikanem. Efekt zachwyca.


Kamienica pod Pelikanem przy Pl. Zamkowym 1/13 po zburzeniu w 1944 r. została odbudowana w 1960 r. w nawiązaniu do wyglądu sprzed zniszczenia. Zachowała cechy kamienicy z XVIII w., kiedy to jednym z jej właścicieli był saski architekt Carl Friedrich Pöppelmann, współautor projektu wschodniej elewacji Zamku Królewskiego.

 

Swoją nazwę zawdzięcza rzeźbie pelikana karmiącego młode, znajdującej się w narożniku budynku na wysokości pierwszego piętra. Elewację zdobi dekoracja w technice pseudosgrffito wykonana przez Edmunda Burke, współprojektanta i współautora polichromii wielu kamienic Starego i Nowego Miasta. Geometryczny motyw oderwany od podziałów architektonicznych nadaje elewacji abstrakcyjny, czysto dekoracyjny charakter. W takiej koncepcji plastycznej widoczny jest ożywczy impuls Kongresu Architektów i Konserwatorów w Paryżu w 1957 r. charakteryzujący się oderwaniem od klasycznego schematu przedstawień i podporządkowania podziałom i rytmom architektury, widocznym w wielu wcześniejszych dekoracjach elewacji staromiejskich.

 

W latach późniejszych elewację kilkakrotnie poddawano remontom, w trakcie których wypłukaną i odbarwioną warstwę wierzchnią pokryto nowymi powłokami malarskimi, które odbiegały kolorystycznie od oryginału. Także zastosowanie zapraw cementowych do napraw oryginalnych tynków wapienno-cementowych przyczyniło się do ich degradacji.

 

W trakcie prac konserwatorskich oczyszczono wyprawy tynkarskie i dekorację sgraffito, podklejono spękania, uzupełniono ubytki zaprawy. W oparciu o badania stratygraficzne przywrócono oryginalną kolorystykę z czasów odbudowy przy użyciu tynków barwionych w masie. Różnice kolorystyczne będące efektem nieodwracalnych zmian starzeniowych zunifikowano za pomocą laserunków oraz miejscowego retuszu. Dzięki powtórzeniu niejednorodnej faktury wapiennych tynków zacieranych, udało się uzyskać szlachetny efekt mieniącego się koloru, właściwy dla obiektów zabytkowych.

 

Zabiegom konserwatorskim poddano także wykonaną z piaskowca rzeźbę pelikana, kamienne portale, obramienia okien oraz elementy metaloplastyki. Także elementy drewniane, takie jak charakterystyczny daszek nad wspólnym parterem obu kamienic, odzyskały blask i zostały zabezpieczone przed niszczącym wpływem warunków atmosferycznych.

 

W 2019 r. m.st. Warszawa udzieliło 327 tys. dotacji na remont kamienicy.