Biuro Stołecznego Konserwatora Zabytków

Biuro Stołecznego Konserwatora Zabytków

Piękna 28/34 - remont konserwatorski elewacji

opublikowano: Piątek, Czerwiec 26, 2020 - 09:28, mlan

Trwa kolejny etap remontów elewacji budynków MDM-u, prowadzonych dzięki wsparciu finansowemu m.st. Warszawy. Odnowienie fasady domu przy ul. Pięknej 28/34 jest możliwe dzięki dotacji miasta w wysokości 163 tys. zł.

fot. Dom przy ul Pięknej 28/34 - I etap remontu.Fot. BSKZ

Budynek przy ul. Pięknej 28/34 wchodzi w skład Marszałkowskiej Dzielnicy Mieszkaniowej (MDM) zbudowanej z wielkim rozmachem, zgodnym z wizją zawartą w planie sześcioletnim odbudowy stolicy z 1950 r. Projekt architektoniczny i urbanistyczny założenia opracował w zaledwie kilka miesięcy zespół pod kierownictwem Józefa  Sigalina. Prace rozpoczęto 1 sierpnia 1950 r. Pierwszy etap, obejmujący plac Konstytucji i jego otoczenie, został oddany do użytku,  zgodnie z poleceniem kierownictwa politycznego,   22 lipca 1952 r.

Socjalistyczna w treści, narodowa w formie
Od strony północnej centralny plac uzyskał dominantę w postaci dwóch monumentalnych budynków, nazwanych „wielkimi rogatkami”, które stanowiły scenograficzne otwarcie ulicy Marszałkowskiej z widokiem na pozostający jeszcze w sferze planów Centralny Pałac Kultury.

Jedną z rogatek, po północno-wschodniej stronie, stanowi właśnie budynek przy ul. Pięknej 28/34, który obfituje w całą gamę socrealistycznych detali architektonicznych wzorowanych na formach klasycystycznych i renesansowych. Wydatny gzyms, attyka, stylizowana kolumnada w wielkim porządku i nawiązujące do najlepszych klasycznych wzorów płaskorzeźby, ukazujące sceny związane ze wznoszeniem  MDM-u, są kwintesencją architektury, która  miała odrodzić się jako sztuka społeczna, socjalistyczna w treści i narodowa w formie. Jak stwierdził Bolesław Bierut: „Architektura z samej swej istoty kształtuje zabudowę przeznaczoną na długie trwanie”.

Piaskowiec szydłowiecki, wapień pińczowski
Elewacja od strony ul. Pięknej została opracowana przy użyciu zróżnicowanych materiałów i środków wyrazu. Jak w większości fasad MDM-u i tutaj jako podstawową zasadę kompozycji przyjęto klasyczną regułę trójpodziału. Boniowane przyziemie wykończono blokami jasnego piaskowca szydłowieckiego. Część środkową z profilowanymi obramieniami portfenetrów (okien sięgających od podłogi do sufitu) z wapienia pińczowskiego, oblicowano barwionymi na kolor cegły cementowymi kształtkami imitującymi okładzinę ceramiczną. Ostatnia kondygnacja została wykończona tynkiem. W części cokołowej oraz w ozdobnych portalach wejść do sklepów zastosowano czerwony piaskowiec oraz tynki szlachetne.

Utrata świetności
Upływ czasu, długotrwała eksploatacja  i brak bieżących, fachowo przeprowadzonych  remontów sprawił,  że MDM z upływem lat tracił na swojej świetności. W 2017 r. został wpisany do rejestru zabytków jako układ urbanistyczny i zespół budowlany. Od tej pory dzięki wprowadzonej ochronie konserwatorskiej, każdy remont elewacji w tym zespole wymaga zgody konserwatora zabytków. Wpis do rejestru przyczynił się również do poprawy estetyki, bowiem z fasad  zniknęły wielkoformatowe reklamy.
 
Remont prowadzony etapami
Dzięki zmianie przepisów dotyczących dotacji na prace przy zabytkach, od 2018 r. m. st. Warszawa może udzielać dofinansowania na remonty poszczególnych budynków nie tylko wpisanych do rejestru, ale także ujętych w gminnej ewidencji zabytków.   Kilka lat temu rozpoczęły się więc pierwsze remonty elewacji kilku budynków na MDM-ie, będących w ewidencji. Dzięki miejskim dotacjom wcześniej remonty konserwatorskie przeszły części elewacji budynków przy ul. Marszałkowskiej 55/73 i pl. Konstytucji 6. 
 
Ze względu na ogromny koszt remontu fasady przy ul. Pięknej 28/34, wspólnota mieszkaniowa zdecydowała się podzielić prace na etapy. W tym roku rozpoczęto pierwszy, obejmujący siedem ostatnich osi elewacji od strony ulicy Pięknej.

 

Ocena zniszczeń i zmiana projektu
Fasada budynku była silnie zabrudzona, uszkodzona zarówno mechanicznie poprzez mocowanie reklam, jak i na skutek zawilgocenia i niefachowo wykonanych uzupełnień zaprawami na bazie cementu. Dopiero po rozstawieniu rusztowań możliwa była ostateczna ocena zniszczeń oraz wykonanie badań stratygraficznych, które pokazały, że ostatnia kondygnacja wraz z gzymsem wieńczącym wykończone zostały tynkiem barwionym w masie. Natomiast płaszczyzny wokół wejść do lokali użytkowych na parterze opracowano w tynku szlachetnym z dodatkiem miki oraz kalcytu, a nie wyłożono piaskowcem, jak pierwotnie zakładano.

 

Pociągnęło to za sobą zmianę założeń projektowych. Bogactwo zastosowanych materiałów wykończeniowych i technologii stanowi prawdziwe wyzwanie dla konserwatorów prowadzących prace. Okazało się także, że część okładziny ceglanej w trakcie późniejszych napraw została jedynie zamarkowana poprzez uzupełnienie zaprawą murarską z wyciętym rysunkiem cegieł i pomalowana. Dla uzupełnienia ubytków okładziny podczas trwającego remontu zostały wykonane specjalnie kształtki cementowe na wzór oryginalnych. Oczyszczono, uzupełniono i zabezpieczono okładziny kamienne oraz ceglane, uzupełniono ubytki detali architektonicznych i wykonano tynki barwione w masie na ostatniej kondygnacji budynku. Prace zmierzają już ku końcowi.