Biuro Stołecznego Konserwatora Zabytków

Biuro Stołecznego Konserwatora Zabytków

Odbudowa Warszawy - Stanisław Brukalski (1894-1967)

opublikowano: Poniedziałek, Styczeń 4, 2021 - 09:35, mlan

Stanisława Brukalski architektury uczył się w Mediolanie i Warszawie. Był propagatorem spółdzielczego budownictwa mieszkaniowego oraz założycielem i pierwszym prezesem SARP. Projektował także wnętrza polskich transatlantyków.

fot. Odbudowa Warszawy - Stanisław Brukalski (1894-1967)

Pracę w Biurze Odbudowy Stolicy Stanisław Brukalski rozpoczął w lipcu 1945 r. Pracował na stanowisku rzeczoznawcy przy Pracowni Architektury „Żoliborz”. Obok zajęć czysto projektowych nadzorował też budowy rekonstrukcyjne.

Spółdzielczość – idea realizowana w praktyce

 

Brukalski jest współautorem projektów IX, XI, XII i XIII kolonii Warszawskiej Spółdzielni Mieszkaniowej (WSM) na Żoliborzu, pod budowę których kamień węgielny położono już w 1946 r. Idea spółdzielczości mieszkaniowej, przyświecająca realizacji tych osiedli, była kontynuacją jego przekonań i działań sprzed wojny. Już wtedy Stanisław Brukalski był jednym z współtwórców koncepcji spółdzielczego budownictwa mieszkaniowego. Kierując się zasadami spółdzielczymi we wczesnych latach 50. XX w. rozpoczął pracę nad projektem domu społecznego z salą teatru Komedia na Żoliborzu (początkowy adres ul. Sierpecka, obecnie Słowackiego 19 a). Teatr został otwarty w 1954 r. i w swej oryginalnej formie architektonicznej działa do dzisiaj.

Odbudowa i rekonstrukcja

 

Stanisław Brukalski nadzorował i konsultował odbudowę części ulic Freta, Kościelnej i Bonifraterskiej na Nowym Mieście. Jest autorem rekonstrukcji pałacu Czapskich przy Krakowskim Przedmieściu 5 z przeznaczeniem na siedzibę Akademii Sztuk Pięknych. Pałac zniszczony w niemal 70% (spalony w 1939 r. i 1944 r.) został odbudowany w kształcie jaki miał w XVIII w.

Osiedle przy d. ul. Nowotki 

 

Oryginalnym, choć nawiązującym do stylu monumentalnego realizmu socjalistycznego, jest założenie olbrzymich gmachów mieszalnych po obu stronach dawnej ulicy Nowotki (dziś Andersa). Było to właściwie całe osiedle mieszkaniowe. Budynki powstały na terenie kompletnie wyburzonego przez Niemców getta. Ośmiopiętrowe gmachy zapewniały mieszkania o stosunkowo wysokim (jak na ówczesne lata) standardzie, a elewacje parterów przeznaczone były na sklepy i zakłady usługowe.

Nota biograficzna

 

Stanisław Brukalski urodził się 8 maja 1894 r. w Warszawie, tu ukończył gimnazjum im. Mikołaja Reja. W 1912 r. wyjechał na dalszą naukę do Włoch gdzie rozpoczął studia na Wydziale Architektury Politechniki w Mediolanie. Jeszcze podczas I wojny światowej, w 1916 r., został studentem Wydziału Architektury Politechniki Warszawskiej, lecz wkrótce je przerwał, aby zaciągnąć się do Legionów. W latach 1918 - 20 nadal służył w wojsku, biorąc udział w wojnie polsko-bolszewickiej.

 

W 1922 r. został asystentem prof. Rudolfa Świerczyńskiego na Wydziale Architektury Politechniki Warszawskiej. Dyplom inżyniera architekta uzyskał w 1925 r. Do wybuchu II wojny światowej prowadził zajęcia, a potem wykłady na swej macierzystej uczelni. Jako aktywny członek ugrupowania artystycznego „Preasenes”, zaprojektował razem ze swoją żoną Barbarą, osiedle Warszawskiej Spółdzielni Mieszkaniowej (WSM) na Żoliborzu (1927-1936), a także dom własny przy ul. Niegolewskiego 8. Willa stanowi doskonały przykład międzywojennej architektury funkcjonalistycznej o wyraźnych inspiracjach neoplastycyzmem holenderskiej grupy De Stijl. Dom stał się już w czasach swego powstania ikoną polskiej awangardowej architektury. W roku 2011 r. został uhonorowany nagrodą im. architektów Barbary i Stanisława Brukalskich dla najlepszej inwestycji budowlanej Żoliborza ufundowaną przez Stowarzyszenie Żoliborzan.

W latach międzywojennych (1936-38) Stanisław Brukalski zaprojektował Gmach Sztabu Głównego Wojska Polskiego  przy ul. Rakowieckiej 4a.
Wraz z Bohdanem Lachertem, Bohdanem Pniewskim i Józefem Szanajcą zaprojektował pawilon polski na wystawę w Paryżu (1937 r.).
W zespole z innymi architektami projektował wnętrza polskich statków oceanicznych: MS Batory, MS Piłsudski i MS Chrobry.
Stanisław Brukalski w randze rotmistrza uczestniczył w kampanii wrześniowej w 1939 r. Po kapitulacji dostał się do niewoli do Oflagu II w Woldenbergu, gdzie doczekał wyzwolenia przez Armię Radziecką 30 stycznia 1945 r.  

Stanisław Brukalski był laureatem wielu nagród i odznaczeń, m.in.: Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski, Złotym Krzyżem Zasługi, Krzyżem Walecznych i trzykrotnie Medalem Niepodległości. Stanisław Brukalski był także inicjatorem i pierwszym prezesem powstałego w 1926 r. Stowarzyszenia Architektów Polskich.

Zmarł 21 stycznia 1967 r. w Warszawie, jest pochowany na Cmentarzu w Laskach przy ośrodku dla niewidomych.

Opracowała: Urszula Zielińska-Meissner, BSKZ.
Źródła i bibliografia: Archiwum BOS, Archiwum Państwowe w Warszawie, Kalendarz Stolicy 1961, Wikipedia.