Biuro Stołecznego Konserwatora Zabytków

Biuro Stołecznego Konserwatora Zabytków

Odbudowa Warszawy - Mieczysław Kuzma (1907 – 1983)

opublikowano: Czwartek, Listopad 26, 2020 - 09:26, mlan

Podczas odbudowy Warszawy kierował pracami, sprawował nadzór konserwatorki, ale także sam projektował kamienice i pałace, w dużej części przy Krakowskim Przedmieściu. Miłośnik muzyki Chopina przywrócił świetność pałacowi Ostrogskich na Tamce.

fot. Mieczysław Kuzma (1907 – 1983)

Urodził się 29 grudnia 1907 r. w Warszawie, tu ukończył Gimnazjum im. Jana Zamojskiego a następnie rozpoczął studia na Wydziale Architektury Politechniki Warszawskiej. Pracą dyplomową Mieczysława Kuzmy był projekt schroniska w Tatrach, wykonany pod kierunkiem prof. A. Bojemskiego w 1934 r. W latach 1932-39 był asystentem w Katedrze Architektury Polskiej Politechniki Warszawskiej prowadzonej przez prof. Oskara Sosnowskiego. Jednocześnie w latach 1929-1944 pracował w Zarządzie Miasta Stołecznego Warszawy w Dziale Technicznym Wydziału Architektonicznego, przed dyplomem jako pomocnik, później jako inżynier architekt. Po upadku Powstania Warszawskiego 1944 r. znalazł się w Krakowie, gdzie do marca 1945 r. pracował w Urzędzie Miasta.

Zastępca prof. Zachwatowicza

 

Mieczysław Kuzma powrócił do Warszawy wczesną wiosną 1945 r. i od marca tegoż roku rozpoczął pracę w Biurze Odbudowy Stolicy w Wydziale Architektury Zabytkowej. Był zastępcą prof. Jana Zachwatowicza. Prowadził jedną z pracowni projektowych odbudowy Starego Miasta.

W tym czasie pracował również na Politechnice Warszawskiej oraz prowadził wykłady w Akademii Sztuk Pięknych. Jednak zaangażowanie w odbudowę Starego Miasta zmusiła go do wycofania się z pracy dydaktycznej.

Wiedza, takt i dyplomacja

Współpracownicy Mieczysława Kuzmy wspominali go jako człowieka o wielkiej skromności, elegancji i takcie. Potrafił współpracować z osobami o różnych temperamentach i charakterach. Miał dużą wiedzę i wyczucie stylu. W tamtych niełatwych czasach nierzadko przychodziło mu też wykorzystywać swoje zdolności dyplomatyczne.

Jak pisze Józef Chodaczek, współpracownik Mieczysława Kuzmy: „Naczelny architekt Warszawy nie był za zbyt daleko idącym angażowaniem się w rekonstrukcję, zwłaszcza murów obronnych. Nie zgadzał się na przykład na odbudowę całego Barbakanu, ale chciał jedynie odtworzyć fragment z bramą i dwoma basztami, i nie zasłaniać widoku w kierunku Wisły. W czasie roboczej wizyty premiera na budowie Kuzma, który w takich wypadkach błyskawicznie zmieniał swe eleganckie szorty na garnitur, sprowokował dyskusję na temat Barbakanu. Bierut zapytał: — a ile by kosztowała rekonstrukcja pozostałych dwu baszt? Kuzma odpowiedział bez zająknienia: — dwadzieścia sześć tysięcy złotych. Zgoda była natychmiastowa”.

Odbudowa Traktu Starej Warszawy

Mieczysław Kuzma, po wojnie, wciąż młody i pełen energii, był bardzo aktywny podczas  odbudowy zabytków stolicy. Kierował pracami, sprawował nadzór konserwatorski i projektował odbudowę licznych kamienic, pałaców i zespołów architektonicznych.

Był zaangażowany w odbudowę całej strony Zakrzewskiego Rynku Starego Miasta, a sam zaprojektował kamienicę „Pod Lwem" pod nr 13, u zbiegu z ul. Świętojańską. Czuwał także nad realizacją dekoracji malarskiej wykonanej w 1953 r. na elewacjach rynkowych kamienic.

 

Został mianowany generalnym projektantem Traktu Królewskiego (Krakowskie Przedmieście, Nowy Świat, Al. Ujazdowskie). W latach 1948-50 odbudował pałac Kossakowskich przy Nowym Świecie 19 i pałac Zamoyskiego pod nr 67/69.

Wspólnie z Zygmuntem Stępińskim opracował odbudowę na Nowym Świecie kamienic pod nr 37/39 oraz 59, kamienicy Bendkowskiego pod nr 49 i kamienicy Zrazowskiego pod nr 64. Przy Krakowskim Przedmieściu zaprojektował kamienice pod nr 27 i 45 oraz zajazd „Dziekanka" pod nr 56 (na dom studencki). Ponadto w tym czasie wykonał projekt częściowej rekonstrukcji pałacu w Jabłonnie koło Warszawy. W Warszawie zaprojektował, wspólnie z Zygmuntem Stępińskim, odbudowę (ze znacznymi zmianami) i adaptację na ambasadę Królestwa Belgii pałacu Mniszchów przy ul. Senatorskiej 38/40, odbudowę i rozbudowę pałacu Mostowskich przy ul. Andersa (siedziba Komendy Stołecznej Policji) oraz pałacu Krasińskich przy pl. Krasińskich w formie z 2 poł. XVIII w.

W 1966 r. został mianowany konserwatorem zabytków m.st. Warszawy. Funkcję tę sprawował do przejścia na emeryturę w 1974. Po powołaniu w 1971 r. Obywatelskiego Komitetu Odbudowy Zamku Królewskiego w Warszawie M. Kuzma został członkiem Komisji Architektoniczno-Konserwatorskiej, w której działał społecznie przez 12 lat.

Lublin i Poznań

 

Mieczysław Kuzma w 1954 r. został powołany na stanowisko kierownika odbudowy Starego Miasta w Lublinie.
Brał także udział w konkursie zamkniętym w 1954 r. na projekt bloku śródrynkowego Starego Rynku w Poznaniu.

Pałac Ostrogskich - ukochana realizacja Mieczysława Kuźmy

W latach międzywojennych do grona najbliższych przyjaciół małżeństwa Kuzmów, według relacji Józefa Chodaczka, należeli architekci i osoby związane z muzyką Chopina. Nazywano ich „ifkami” od Instytutu Fryderyka Chopina. Te muzyczne, a zwłaszcza chopinowskie zainteresowania, znalazły po wojnie swój szczególny wyraz, gdy Mieczysław Kuzma został głównym projektantem odbudowy pałacu Ostrogskich na Tamce – przyszłej siedziby Towarzystwa im. Fryderyka Chopina (obecnie Muzeum Chopina).

Można śmiało powiedzieć, że to jemu Warszawa i Fryderyk Chopin zawdzięczają tak piękną siedzibę. Od chwili powstania w początkach XVII w. pałac Ostrogskich przechodził okresy, w których był bardzo zaniedbany. Po czasach, kiedy wykorzystywano go na potrzeby jurydyki Zamoyskich stał się wojskowym lazaretem. Gdy pałac przeznaczono na siedzibę Towarzystwa im. Fryderyka Chopina był ruiną.

I tu przyszła z pomocą wiedza i zaangażowanie architekta Kuzmy. Opierając się na oryginalnych szkicach Tylmana z Gameren ze zbioru Gabinetu Rycin Uniwersytetu Warszawskiego, Mieczysław Kuzma przywrócił pałacowi Ostrogskich pierwotny kształt, który do dziś zachwyca swoją malowniczą sylwetką.

Za zasługi architekt został odznaczony Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski i Krzyżem Kawalerskim tegoż orderu, Krzyżem Oficerskim Orderu Leopolda II (belgijski). Otrzymał też Medal XXX-lecia PRL, złotą odznakę „Za Opiekę nad Zabytkami", złotą Odznakę Honorową za Zasługi dla Warszawy, nagrodę państwową II stopnia (zespołową) za prace w Lublinie.

Mieczysław Kuzma zmarł 25 czerwca 1983 r. w Warszawie, został pochowany na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie.


Opracowanie: Urszula Zielińska-Meissner BSKZ.
Źródła i publikacje: Archiwum BOS, Archiwum Państwowe w Warszawie,  Katalog Zabytków Warszawa, Stare Miasto, cz I Warszawa 1993;  J. Chodaczek, Architekt Mieczysław Kuźma (1907-1983) - wspomnienie pośmiertne, Ochrona Zabytków 1984, nr 1; A. Czapska, Konserwatorzy zabytków architektury w centralnej Polsce, w: Inżynierowie polscy w XIX i XX wieku, t. III, W. 1994, s. 294; życiorys napisany przez M. Kuźmę i inne dokumenty w posiadaniu córki.