Biuro Stołecznego Konserwatora Zabytków

Biuro Stołecznego Konserwatora Zabytków

Dyrekcja Okręgowej Kolei Państwowych

opublikowano: Czwartek, Listopad 8, 2018 - 12:27, kzawila

W 1918 roku Polska przejęła infrastrukturę kolejową pozostawioną przez trzech zaborców. Jej połączenie i zunifikowanie stało się jednym z celów polityki II RP. Kolej miała znaczenie nie tylko komunikacyjne, była także ideą łączącą ziemie odzyskane po latach zaborów. W celu stworzenia odpowiednich warunków do ujednolicenia, przystąpiono do tworzenia zarządu dróg żelaznych. Było to zadanie trudne, gdyż w spuściźnie po zaborcach otrzymaliśmy również różne systemy administracyjne


 

 

Wydziały Warszawskiej Dyrekcji Kolei Państwowych były ulokowane w dwunastu punktach miasta. Nie znaleziono odpowiedniego placu pod budowę gmachu Dyrekcji w centrum Warszawy, szukano więc innego miejsca w stolicy. Teren pod zabudowę zakupiono na placu kolejowym obok Dworca Wileńskiego przy ulicy Targowej.

 

W 1927 roku plany budynku Dyrekcji Okręgowej Kolei dla Warszawy przedstawił architekt Marian Lalewicz, absolwent Akademii Sztuk Pięknych w Petersburgu, wykładowca w tamtejszym Instytucie Inżynierów Komunikacji oraz profesor nadzwyczajny na Wydziale Architektury Politechniki Warszawskiej. Do prac przystąpiono w marcu 1928 roku. Budowa przebiegała niezwykle sprawnie, bo już w styczniu 1930 roku w budynku zainstalowano część biur. W latach 1930–1931 trwały jeszcze roboty zewnętrzne – kładzenie tynków oraz wykańczanie wnętrz. Ostatecznie wszystkie wydziały przeniosły się do siedziby Dyrekcji 1 lipca 1931 roku.

 

Gmach odwołuje się do form akademizmu petersburskiego. Architekt odważnie posługiwał się motywami klasycznymi, a w jego realizacjach charakterystyczny był układ budynków w postaci jednego dominującego elementu oraz podporzadkowania mu reszty. Tak samo wygląda siedziba Dyrekcji. Najwyższa, pięciokondygnacyjna bryła, usytuowana na środku, pełni funkcję korpusu głównego i swoistej dominanty. Z niższymi skrzydłami bocznymi jest połączona galeriami, co zapewnia przejście między budynkami.

 

Korpus główny budynku mieścił m.in. salę konferencyjną, kasę ze skarbcami, szatnię, archiwum, bibliotekę oraz restaurację. W miejscu zetknięć boków budynków umieszczono pokoje naczelników, blisko Prezydium Dyrekcji, co ułatwiało komunikację.

 

Czteropiętrowe skrzydła boczne zostały nakryte dachem czterospadowym, w przeciwieństwie do korpusu głównego o dachu płaskim. Wysoką partię przyziemia zaakcentowano doryckimi pilastrami oraz belkowaniem. We fryzie umieszczono rytmicznie pojawiające się elementy nawiązujące do funkcji budynku. W oknach w partii cokołu wstawiono kraty z literami „WDKP” (Warszawska Dyrekcja Kolei Państwowych). Wyraźne skojarzenia z antykiem budzi wejście na teren Dyrekcji od ulicy Targowej, ujęte w formie portyku doryckiego wzorowanego na greckich propylejach.

 

Najbardziej reprezentacyjnym pomieszczeniem gmachu jest sala konferencyjna zachowana do dziś. Została doświetlona przez okna po północnej stronie, ujęte pilastrami z kanelowaniem, wykonanymi ze stiuku imitującego marmur i zwieńczonymi jońskim kapitelem koloru złotego. Identyczne pilastry wprowadzono także na pozostałych ścianach sali. Pomieszczenie jest przykryte sufitem kasetonowym, wypełnionym dekoracją malarską i sztukatorską w postaci złotych rozet. Do dziś zachowały się też dwa żyrandole. Wnętrza budynku zdobią dekoracje w stylu art déco, widoczne m.in. na balustradach schodów. Budynek Dyrekcji był jedną z największych realizacji na lewym brzegu Wisły w dwudziestoleciu międzywojennym, do dzisiaj zwraca uwagę skalą i detalem.

 

Autor tekstu i fotografii: Adrian Sobieszczański