Biuro Stołecznego Konserwatora Zabytków

Biuro Stołecznego Konserwatora Zabytków

Badania archeologiczne na terenie nieruchomości przy ul. Bohaterów Getta wyprzedzą prace budowlane.

opublikowano: Piątek, Lipiec 14, 2017 - 13:54, monika.warniewska

W ostatnich dniach czerwca Związek Powstańców Warszawskich wystosował pismo, w którym wniósł o wstrzymanie prac budowlanych przy ul. Bohaterów Getta 4.

Organizacja w swojej wiadomości zwróciła uwagę na fakt, iż teren inwestycji posiada wartość historyczną związaną z istnieniem jednej z ważniejszych barykad broniących Starego Miasta – Pasażu Simonsa. Przypomina, iż pod powierzchnią gruntu, w ruinach nieistniejącego budynku mogą znajdować się szczątki około 200 Powstańców i ludności cywilnej. W związku z tym istniałoby ewentualne ryzyko naruszenia mogił, gdyby teren nie został wcześniej należycie przebadany.

 

Pasaż Simonsa to nieistniejący obiekt handlowy i budynek czynszowy powstały na zlecenie berlińskiego kupca Alberta Simonsa, który w latach 1903-1944 znajdował się u zbiegu lic Długiej i Nalewek w Warszawie. Początkowo budynek składał się z czterech pięciopiętrowych skrzydeł frontowych oraz oficyny wewnątrz dziedzica. Nieco później rozbudowany został o nowe, sześciopiętrowe skrzydło. Obie części kompleksu rozdzielała ulica Wyjazd. W trakcie Powstania Warszawskiego część Pasażu stanowiła istotny punkt oporu, broniący przed Niemcami dostępu do Starego Miasta. Wielokrotnie bombardowany i ostrzeliwany ostatecznie uległ zawaleniu wskutek nalotu niemieckich bombowców nurkujących. W efekcie tych działań pod gruzami zginęło kilkaset osób, zarówno ludności cywilnej jak i żołnierzy batalionu „Chrobry I”. Stopień zniszczeń, pomimo podejmowanych po wojnie prób, nie pozwolił na wydobycie wszystkich ciał.

 

Należy mieć na uwadze, iż wszelkie inwestycje na terenie centrum m.st. Warszawy mogą wiązać się z odkryciem pod powierzchnią gruntu reliktów architektonicznych dawnej zabudowy, nawarstwień kulturowych i obiektów dokumentujących historyczny rozwój miasta oraz śladów wojny, w tym także szczątków ludzkich. Dotyczy to w szczególności dzielnicy Śródmieście, gdzie toczyły się najcięższe walki. W powyższej sprawie ma również znaczenie fakt zapomniany w tej dyskusji, ale bardzo istotny pod względem naukowym, iż teren przedmiotowej działki jest zarazem miejscem funkcjonowania XVII-wiecznego kościoła i klasztoru Brygidek i z tego powodu był w przeszłości miejscem prowadzenia badań archeologicznych. W kwietniu i maju 1970 r., w otoczeniu nieistniejących obecnie warsztatów samochodowych wykonano pięć wykopów archeologicznych, odkrywając fragmenty ceramiki oraz szczątki ludzkie związane z cmentarzem przykościelnym, funkcjonującym w XVII-XVIII w.

 

W odpowiedzi na powyższy apel Stołeczny Konserwator Zabytków podzielając stanowisko Związku Powstańców Warszawskich oraz uznając za niedopuszczalne założenie możliwości odkrywania szczątków ludzkich w trybie prowadzenia prac budowlanych, skierował pismo do Spółdzielni Budowlano-Mieszkaniowej DEMBUD (posiadającej od kilku lat pozwolenie na budowę) określające konieczność przeprowadzenia wyprzedzających badań archeologicznych. W wyniku tego pisma, a także dużego nacisku społecznego w dniu 13 lipca inwestor  wystąpił z wnioskiem o wydanie pozwolenia na przeprowadzenie badań archeologicznych. W dniu następnym tj. 14 lipca Stołeczny Konserwator Zabytków decyzją nr 190A/17 wydał pozwolenie na ich przeprowadzenie. Prowadzone już od dziś badania będą miały na celu wykonanie szeregu działań dokumentacyjnych obejmujących m.in. sporządzenie planu geodezyjnego stanowiska z zarejestrowaniem wszystkich zdefiniowanych obiektów, jednostek stratygraficznych i przestrzeni oraz wykonanie rejestracji fotogrametrycznej i 3D wraz z opisem interpretacyjnym. W przypadku odkrycia szczątków ludzkich pochodzących z okresu II wojny światowej zostanie powiadomiona Policja oraz Instytut Pamięci Narodowej, co umożliwi ich odpowiednie potraktowanie.

 

Obecnie toczą się burzliwe dyskusje dotyczące faktycznej lokalizacji miejsca będącego zbiorową mogiłą z czasów Powstania Warszawskiego. Prowadzone obecnie badania archeologiczne pozwolą ostatecznie ustalić, czy na terenie działki zlokalizowana była część Pasażu, w której schronienie znalazła ludność cywilna i żołnierze batalionu „Chrobry I” – w przypadku natrafienia na szczątki zostaną one w godny sposób podjęte, a odkryte ślady działań wojennych i reliktów zabudowy zadokumentowane.

 

W najbliższym czasie wspólnie z Mazowieckiem Wojewódzkim Konserwatorem Zabytków analizowana będzie możliwość objęcia ochroną konserwatorską innych miejsc, gdzie toczyły się walki powstańcze i gdzie dziś mogą się znajdować ukryte mogiły.