Biuro Stołecznego Konserwatora Zabytków

Biuro Stołecznego Konserwatora Zabytków

Archeologia

opublikowano: Piątek, Marzec 2, 2018 - 09:31, admin

.


.

Archeologia jest interdyscyplinarną gałęzią nauki, której przedmiotem zainteresowania jest badanie i odtwarzanie przeszłości człowieka na podstawie materialnych pozostałości jego działalności. Ślady te możemy znaleźć w ziemi, na ziemi, czy też w wodzie – nazywamy je stanowiskami archeologicznymi. Należy je rozumieć jako wycinek przestrzeni, gdzie grupują się źródła archeologiczne - zabytki ruchome, jak i obiekty nieruchome - wraz z objaśniającym je kontekstem zalegania. Jednym z najważniejszych zadań archeologii, jest odtworzenie w możliwie najpełniejszy sposób, wiedzy o życiu dawnych społeczności. Archeologia sięga do epok naszych praprzodków, od chwili gdy zaczęli oni używać pierwszych interpretowanych jako narzędzia przedmiotów aż do czasów współczesnych.

 

W granicach m.st. Warszawy do tej pory zostało zinwentaryzowanych ponad 500 nieruchomych zabytków archeologicznych - czyli tzw. stanowisk. Podstawowym źródłem informacji o zabytkach archeologicznych na terenie m.st. Warszawy są wyniki programu Archeologicznego Zdjęcia Polski. Program ten polegał na metodycznym przeszukiwaniu terenu w poszukiwaniu zabytków ruchomych na powierzchni gruntu (np. fragmentów naczyń ceramicznych, narzędzi), rejestrowaniu ich i nanoszeniu na mapy. W Warszawie realizowany był głównie w latach siedemdziesiątych XX wieku, czyli w okresie poprzedzającym intensywną zabudowę terenów będących niegdyś polami lub łąkami podwarszawskich wsi.

 

Ponad 230 zarejestrowanych wówczas stanowisk można obecnie zlokalizować w terenie, w przybliżeniu określając granice występowania pozostałości egzystencji i działalności człowieka. Miejsca te zostały ujęte w gminnej ewidencji zabytków m.st. Warszawy.

 

Pozostałe stanowiska mają charakter archiwalny, zostały odkryte a niekiedy również przebadane w latach przedwojennych. Znane są m.in. dzięki wzmiankom w dawnej literaturze naukowej lub informacjom o odkryciach w gazetach i czasopismach warszawskich z XIX i XX w. Niestety z uwagi na brak dokładnych danych przestrzennych oraz przekształcenia w rzeźbie i zagospodarowaniu terenu, obecnie nie jest możliwa ich precyzyjna lokalizacja.

 

Na terenie Warszawy znajdują się ponadto 53 zabytki archeologiczne wpisane do rejestru zabytków. Wpisy te pochodzą z lat sześćdziesiątych i siedemdziesiątych XX wieku. Obejmują ochroną stanowiska pradziejowe na obrzeżach miasta oraz rozległe obszary historycznego osadnictwa głównie na terenie Dzielnic Śródmieście i Wola. Dwa obiekty charakteryzują się własną formą krajobrazową, w stosunku do której obowiązuje warunek trwałego zachowania. Są to Bródno Stare – średniowieczne grodzisko położone na terenie Dzielnicy Targówek i Gnojowa Góra - historyczne wysypisko śmieci, funkcjonujące od założenia miasta do około 1844 r. „Najnowszym” zabytkiem archeologicznym w Warszawie jest teren Pasażu Simonsa wpisany do rejestru zabytków po ponad 40-letniej przerwie w dokonywaniu wpisów w zakresie archeologii.

 

Łącznie na terenie m.st. Warszawy znajduje się więc niemal 300 stanowisk i obszarów objętych ochroną pod względem archeologicznym. Są to miejsca związane z najstarszym osadnictwem z epoki kamienia, poprzez epokę brązu, żelaza, okres wpływów rzymskich, średniowiecze po współczesność. Ani rejestr zabytków ani ewidencja nie są w stanie oddać rozmiarów rzeczywistego zasobu dziedzictwa archeologicznego Warszawy. Należy pamiętać iż wszelkie roboty ziemne na terenie historycznego centrum miasta mogą wiązać się z możliwością przypadkowego natrafienia na ruchome zabytki archeologiczne lub nawarstwienia kulturowe. O fakcie każdego odkrycia należy zawsze powiadomić Wojewódzkiego Konserwatora Zabytkow.

 

Teren rozległego, stale zmieniającego się miasta, jakim jest Warszawa, stwarza dla archeologii szczególne problemy konserwatorskie. Zróżnicowany charakter stanowisk - od śladów materialnej działalności człowieka z czasów nowożytnych skoncentrowanych w ścisłym centrum (np. pozostałości historycznej, nieistniejącej zabudowy, ślady działań wojennych) po tereny dalej od niego położone, gdzie procesy urbanizacyjne jeszcze nie są tak nasilone co pozwoliło na zachowanie śladów pradziejowej obecności człowieka - wymaga dostosowania właściwych metod badawczych do konkretnych warunków, z jakimi spotykają się w terenie archeolodzy. Gwarantem właściwych pod względem merytorycznym badań archeologicznych jest ścisła, wyprzedzająca współpraca pomiędzy planistami i inwestorami a służbami konserwatorskimi.